DLXH
Menu

LÀNG CỔ BÔN NGÀY ẤY

10/12/2019 13:52:52

 Năm 1965, thời kỳ chiến tranh chống Mỹ ác liệt nhất, gia đình Thái được lệnh sơ tán cùng cơ quan nơi ba mẹ cậu công tác, lên làng Cổ Bôn, cách thị xã Thanh Hóa chừng 11 km. Đang sống yên ổn ở một đô thị tỉnh lỵ cư dân sầm uất nay phải đèo bòng nhau lên một nơi heo hút thế này, đối với anh em Thái thật quá hụt hẫng.

   Rất may, gia đình Thái được một nhà dân ở giữa xóm cho mượn một mảnh đất để dựng ngôi nhà bốn gian, hai chái, vách đất lợp tranh để ở. Bên dưới lại có thêm một gian bếp phụ mà gia đình bà lâu nay bỏ không cho mượn thêm để đun nấu. Chủ nhân căn nhà ấy là bà Chén, một góa phụ trạc tuổi 60, miệng luôn nhai trầu bỏm bẻm. Bà mặc chiếc váy đụp mầu đen và cái áo nâu sồng được nhuộm từ thứ bột củ nâu. Chân đi đôi dép xỏ ngón, khua lẹp kẹp trên nền sân gạch đã mòn nhẵn theo thời gian.

. Chồng bà Chén mất sớm từ sau nạn đói năm 45, để lại cho bà ba người con. Anh cả tên Vũ, công nhân lái xe ủi làm ăn xa nên thường xuyên vắng nhà. Cô con gái thứ hai Thúy Xuân, xinh xắn dễ thương. Cô em út, Thúy Bình, cũng mặn mà không kém gì ả chị. Ngày ấy, Thái còn ngu ngơ lắm nên nhiều lúc có cơ hội gần Xuân nhưng lại không dám tỏ tình. Hôm nào cũng vậy dù đang làm bài tập nhưng cậu vẫn đến bên cửa sổ nhìn xuống chiếc cầu ao, nơi chiều nào Xuân cũng ra đó ngồi rửa rau về nấu cám lợn. Rửa xong, chờ cho đến khi nước trong rổ chảy hết xuống ao Xuân mới đứng lên bê rổ rau rồi rảo bước qua cầu về nhà. Khi ấy Thái mới hết ngẩn ngơ rồi vào bàn ngồi học bài tiếp.

  Một buổi chiều đầu thu, Thái đang ngồi chơi cờ ca-rô cùng cậu em trai, bỗng Thúy Xuân xuất hiện trong bộ quần áo bà ba trông nàng thật xinh xắn. Xuân ngỏ ý muốn Thái cho mượn cuốn truyện “Tiếng chim hót trong bụi mận gai”  nhưng khi nghe Thái nói cuốn truyện ấy đã cho cô em họ mượn, Xuân chỉ gật đầu rồi nhẹ bước quay về khiến lòng Thái bâng khuâng khó tả.

 Tối hôm đó sau khi lấy được cuốn sách về, Thái mừng lắm vội chạy sang nhà để đưa cho Xuân. Vừa  bước chân gần tới cửa,Thái đã nghe giọng bà Chén gay gắt:

- Cá không ăn muối cá ươn. Con cưỡng thầy u trăm đường con hư.

Nghe u nói như vậy, Thúy Xuân khóc thút thít:

- Nhưng u ơi con không hề yêu anh ta, xin u tha cho con.

- Không được, ngày xưa bố mi đã hứa với ông thông gia rồi. Vả lại u đã nhận sính lễ nhà người ta, không thể nào khác. Giọng bà Chén rít lên.

Vẻ mặt Thúy Xuân như dại ra, cô chỉ còn biết ngồi khóc thút thít. Thời đó, lễ giáo phong kiến còn rất nặng nề nên việc Xuân không thể không nghe lời u là điều dễ hiểu. 

Thái đang định quay về thì từ phía sau giọng một người đàn ông cất lên:

- Thằng mô vậy sao không vào nhà lại đứng chi đây?

Trong bóng tối lờ mờ, Thái nhận ra anh Vũ, con cả bà Chén nên lúng túng chào. Anh cho Thái biết  anh về để chuẩn bị cho đám nạp tài cái Xuân. Nghe xong Thái đứng ngây người ra không nói gì rồi xin phép anh Vũ ra về. Đi được vài bước, Thái còn ngoái đầu lại nhìn anh Vũ bước vào nhà mà lòng nặng trĩu ưu tư, thương cho Xuân duyên phận trớ trêu.

Một làng cổ Xứ Thanh (Ảnh minh họa)

  Một hôm, trên đường lên thị trấn Bôn cùng thằng Quang ngào về, sau khi thả  bạn xuống đầu ngõ, Thái guồng chân uể oải đạp xe. Bỗng nhìn thấy Xuân lững thững xách làn đi chợ về, Thái nhảy phắt từ trên xe xuống đường chào Xuân ngồi rối rít mời Xuân lên xe để Thái đèo về. Thấy Xuân còn e ngại  vì sợ ai đó bắt gặp, Thái động viên:

- Thôi nào đường còn xa, Xuân ngồi lên đi đừng ngại.

Nghe Thái nài nỉ, nàng mới ngoan ngoãn trèo lên xe, khiến Thái rất vui. Xe lăn bánh được chừng nửa cây số, Thái quay lại thở hổn hển:

- Xuân à...

- Chi vậy Thái? Xuân ngước nhìn Thái vẻ lo lắng.

Chưa kịp trả lời câu hỏi của Thái thì bỗng cái Lan bạn thân của Xuân không hiểu từ đâu xuất hiện, tiến lại chặn đầu xe hai người và lớn tiếng:

- Chết nhé, mi sắp cưới con người ta rồi mà còn ngồi với trai thế ni, thế không sợ mọi người bắt gặp sao?

- Xuân không nói gì mà chỉ đấm lưng bạn thùm thụp. Thấy vậy Thái phân bua:

- Có gì đâu, tôi chỉ tiện đường đèo giúp người ta một đoạn thôi mà.

- Thôi mi viền đi, hôm nào rỗi tau sang nói chuyện.

- Thái lặng lẽ gật đầu chào Lan và tiếp tục đạp xe về, lòng buồn khôn tả vì từ nay cơ hội gặp Xuân chỉ còn trong mơ. Thái tự trách ông trời đã không se duyên cho cậu và nàng nên đôi lứa. 

  Kẻ Bôn hay còn gọi là làng Cổ Bôn thuộc xã Đông Thanh, huyện Đông Sơn, tỉnh Thanh Hóa. Cổ Bôn theo sử sách ghi lại có cách đây khoảng trên 2.000 năm. Vốn là nền văn hóa lâu đời, được các nhà khảo cổ học phát hiện trên một thửa đất cách làng chừng bảy trăm mét. Nơi đây còn lưu dấu hai ngôi làng cổ, tồn tại trước khi có nền văn hóa Đông Sơn và nền văn hóa Hán bành trướng. Từ đường cái quan vào làng phải qua một cây cầu bê tông bắc qua con sông Đào. Giữa cầu đi lọt hai hàng xe máy và một cái xe cải tiến, vốn được xây dựng từ thời Pháp thuộc. Cây cầu sau này là nơi gắn liền những kỷ niệm tuổi trẻ của anh em Thái với lũ bạn trong làng. Vào chiều hè Thái thường cùng mấy thằng bạn đứng trên lan can cầu, hô một, hai, ba rồi cùng nhau lao đầu xuống dòng sông xanh mát, trước sự reo hò phấn khích của lũ trẻ. 

Ngày ấy, giặc Mỹ thường xuyên ném bom xuống cầu Hàm Rồng và bến phà Ghép, là con đường giao thông huyết mạch nối từ Bắc vào Nam. Hàng đêm, bom Mỹ dội xuống cây cầu và làng Nam Ngạn, khói bom đạn bay mù mịt cùng tiếng còi báo động rung chuyển. Sau đó, chúng lại thả những chùm pháo sáng rực cả một góc trời. Một buổi tối, sau trận bom Mỹ rải thảm B52 xuống Hà Nội và Hải Phòng, ba anh em Thái vội vã chui từ hầm trú ẩn lên, lao nhanh ra phía bờ sông trèo lên bệ cầu xem máy bay địch thả pháo sáng. Nhưng đổi lại khi về, ba cậu đã bắt mấy anh em nằm úp mặt xuống giường, mỗi thằng lĩnh đủ mười roi quắn đỏ mông đít bởi tội dám trốn nhà đi chơi.

Chín năm sơ tán ở đất Kẻ Bôn đã để lại cho anh em Thái biết bao kỷ niệm. Thời gian này, miền Bắc phải tập trung mọi nguồn lực, vật lực, khí tài cho cuộc đấu tranh giải phóng miền Nam thống nhất đất nước nên đời sống người dân gặp rất nhiều khó khăn thiếu thốn. Các bác, các cô trong cơ quan cha Thái đều ăn mặc quần ka-ki và áo vải xô, chân đi dép cao su hay guốc mộc đến chỗ làm việc. Không những vậy, họ còn phải đi lại bằng những chiếc xe đạp cà tàng đến nhiệm sở. Nếu xe hỏng chỉ chờ đến kỳ cơ quan phân phối, cùng chung nhau một cái lốp, vài cái xăm hay mấy chục chiếc nan hoa xe đạp Thống nhất. 

   Cha Thái sinh ra và lớn lên tại một vùng quê nghèo ở tỉnh Thừa Thiên. Năm 1946, ông được Ủy ban tỉnh cử đi học lớp cán bộ Lâm nghiệp khóa đầu tiên ở tỉnh Thanh. Tại đây, chàng trai Huế với dáng người thư sinh, giọng nói nhỏ nhẹ đã chinh phục được cô nữ sinh đẹp có tiếng, đang theo học tại Trường Dòng do nhà thờ xứ Thanh mở. Hai người bén duyên rồi làm lễ thành hôn. Vào cái thời bao cấp, cơm không đủ ăn, áo không đủ mặc, vậy mà các cụ nhà ta lại đẻ mắn, đẻ dày đến vậy! Liên tiếp hai năm, mẹ Thái lại sinh thêm một người con. Tổng cộng gia đình Thái đã có tới bảy anh chị em và Thái là con trai thứ hai trong gia đình. Nhà Thái lúc bấy giờ rất nghèo bởi đồng lương của cha mẹ  không đủ chi tiêu sinh hoạt. Thấy vậy ngoài giờ học Thái rủ mấy anh em ra đồng mò cua, kiếm cá  bán lấy tiền giúp đỡ bố mẹ. Có lần, suốt từ sáng đến tối mịt, anh em Thái thay nhau đứng kéo lưới ở một ngã ba ruộng, cũng kiếm được năm cân cá rô, cá diếc, cá quả còn tươi sống. Những hôm như vậy, mẹ Thái bắt mấy con cá quả nấu một nồi canh dấm dọc mùng và rán một đĩa cá rô đồng ròn tan chấm nước mắm tỏi ớt, cả nhà được một bữa ăn cải thiện ngon ra trò.

Dạo ấy, trong nhóm bạn học với Thái có cậu Quang ngào (Ngào là biệt hiệu mà các bạn cùng lớp dành cho hắn). Quang thường có thói quen lấy trộm gạo sống của mẹ cho vào túi áo, lúc rỗi lại lấy ra nhai ngấu nghiến. Sau đó sang nhà Thúy Xuân xin gáo nước lã trong chum, tu đánh ực một cái cho đến lúc no căng bụng. Quang ngào rất có nhiều tài lẻ khiến chúng bạn nể phục. Nào giỏi chơi cù, đánh khăng, bắn súng cao su cũng như đá bóng. Thời tem phiếu, quả bóng đá được bện từ rơm vo tròn, gôn được che chắn bằng mấy viên gạch. Cứ chiều đến lũ trẻ trong thôn lại kéo nhau ra sân đình tổ chức đá bóng ăn kẹo. Thứ kẹo vừng, kẹo dồi tẩm bột được mua từ mấy bà bán hàng ngồi ở góc sân. Lũ trẻ quy định hễ bên nào thua cuộc sẽ phải mua kẹo nước đãi bên thắng.

    Thôn Ngọc Tích, nơi gia đình Thái sơ tán là một trong bốn thôn của “Tứ xã Bôn” từ thời Lý Trần gồm: Ngọc Tích, Kim Bôi, Phúc Triền, Quỳnh Bôi. Nơi đây có thể ví như một vùng quê đồng bằng châu thổ xứ Thanh thu nhỏ. Có sông núi hữu tình, đất đai mầu mỡ, cây cối bốn mùa tốt tươi. Trong thôn còn lưu giữ được  chiếc cổng làng, cây đa, giếng nước, sân đình, những ngôi nhà ngói cũ rêu phong có tuổi thọ hàng trăm năm. Hơn thế nữa làng còn bảo tồn được nguyên vẹn những con đường trải đá đen bóng, níu giữ thời gian. Đặc biệt là những phong tục tập quán sinh hoạt cổ xưa còn lưu truyền đến ngày nay. Trong thôn đàn bà con gái vẫn mặc váy đụp, vận áo bà ba nhuộm bùn, chít khăn mỏ quạ đi chợ hay tham gia các hoạt động văn hóa rất độc đáo. Những đêm hội làng, sân đình chật cứng người đến xem các trò diễn dân gian như đánh tổ tôm, xóc đĩa, chơi cờ, kéo co, đánh vật. Vui nhất là đám các ông, các bà, nam thanh, nữ tú chen chúc nhau xem đội văn nghệ thôn biểu diễn những làn điệu chèo cổ. Chẳng vậy mà đội chèo thôn Ngọc Tích, làng Bôn nhiều năm tham gia hội diễn văn nghệ huyện Đông Sơn đều giành giải nhất nhì. Trong đó có vai trò không nhỏ của hai giọng hát chèo ngọt ngào, ấm ápThúy Xuân, Thúy Bình.

      Là một vùng quê thuần nông như bao vùng quê khác, Ngọc Tích đã để lại trong tâm trí anh em Thái nhiều kỷ niệm. bởi nét độc đáo bình dị vốn có. Dọc dưới chân đê con sông Đào, hai bên chằng chịt hệ thống mương máng tưới tiêu đưa nước tới tận các chân ruộng. Tiếp đến là những khu ao thả cá rộng lớn, trên mặt nước, hoa lục bình nở rộ một mầu tím ngắt. Kế bên là những thảm bèo hoa dâu, bèo trứng vàng rực phủ kín mặt hồ. Từ trên cây sung già cong queo một con chim bói cá mầu xanh biếc nhảy xuống bắt cá làm cho khóm bèo trứng nhỏ li ti bắn tung tóe, nhìn đến vui mắt. Về mùa mưa, nước từ thượng nguồn sông Chu đổ về con sông đào rồi chảy tràn xuống những cánh ruộng tạo thành một biển nước mênh mông, trắng xóa. Nhiều đoạn sâu lút đến bụng, có chỗ ngập tận đầu gối. có nơi lại chỉ đến mắt cá chân, là cơ hội cho lũ trẻ trong thôn í ới gọi nhau đi đặt nơm, thả lờ và giăng lưới để bắt cá.

      Một buổi chiều sau giờ tan hoc, anh em Thái rủ nhau ra con đê cuối làng tìm bắt dế mèn, thả diều nô đùa thích thú. Cho đến lúc mặt trời đỏ rực chìm dần sau dãy núi mờ xa, lũ bạn mới í ới gọi nhau quay về. Lũ trẻ đi rồi,Thái còn tần ngần đứng lại ngắm nhìn dòng sông nơi có những  cánh buồm nâu no gió, nhẹ lướt trong bóng chiều chạng vạng. Thái lững thừng bước đi lòng chợt nhớ tới Thúy Xuân cùng những kỷ niệm trào dâng trong ký ức. Thái nhớ một lần rủ nàng ra bờ sông ngắm cảnh hoàng hôn buông, cậu đã hái những bông hoa dại bên đường trao cho Thúy Xuân nhưng nàng ngúng nguẩy không nhân. Thực ra lúc đó nàng muốn Thái tự tay cài bông hoa lên mái tóc nhưng cậu lại vụng về không hiểu. Cho đến sau này mỗi lần nhớ lại, Thái cảm thấy muối tiếc vì đã bỏ lỡ cơ hội ngàn vàng để trao gửi tình yêu cho nàng.

Thời gian trôi nhanh như thoi đưa, những ngày sơ tán của anh em Thái trôi qua đã được bảy năm. Chẳng mấy chốc, Thái và lũ bạn đã học xong bậc trung học và bước vào ngưỡng cửa cuộc đời. Một hôm trong bữa cơm chiều mẹ Thái nói: 

- Ông xem ngày kia cái Xuân, con bà Chén có đám nạp tài của nhà trai bên xóm trên, bà ấy mời ông sang đại diện cùng tiếp đón nhà trai đó.

Thái sững sờ không tin vào tai mình nữa. Thế là sau bao ngày thầm yêu, trộm nhớ, Thái đã làm tuột mất cơ hội để bày tỏ tình yêu với Xuân bởi sự ngốc nghếch và nhút nhát của mình. Hôm đó vào tiết tháng hai, khi mùa xuân vẫn còn gõ cửa từng nhà, nàng đã lên xe hoa về nhà chồng trong tiếng pháo nổ đì đùng khiến cho trái tim Thái tan nát. Từ xa, Thúy Xuân nghẹn ngào bước đi trong nước mắt, không muốn rời xa người mẹ già lưng còng cùng cô em gái Thúy Bình ra tiễn chân nàng tận đầu ngõ. Cho đến mãi sau này Thái mới biết rằng ngày ấy người thầy quá cố của Xuân khi còn sống đã hứa gả nàng cho người con trai đầu ông lái lợn bên xóm Kim Bôi chỉ vì một phút nông nổi trên bàn rượu.

 Ngày ấy, cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc sắp đến ngày kết thúc. Theo tiếng gọi tổ quốc, tháng tư năm 1975, Thái trúng tuyển nghĩa vụ và được điều động về huấn luyện tại Đại đội Thông tin, Lữ đoàn 172 Hải quân. Sau này vào huấn luyện cậu mới biết Trung úy Nguyễn Xuân Bột, ngày  05 tháng 8 năm 1964 đã chỉ huy tàu 336 anh dũng đánh đuổi tàu khu trục Ma - Đốc Mỹ ra khỏi vùng biển miền Bắc. Những ngày huấn luyện ở thao trường đã tôi luyện cậu thành một chiến sỹ hải quân có bản lĩnh và dày dạn kinh nghiệm. Được phân công vào đội thông tin hữu tuyến điện, qua những kíp trực, Thái đã nắm bắt được những thông tin quan trọng về trận chiến cuối cùng của quân dân ta vào sào huyệt địch. Sớm cho Thái biết ngày toàn toàn thắng của dân tộc đang đến rất gần. 

Sau bốn năm ở quân ngũ, ngày Thái trở về địa phương cũng là ngày chàng nghe tin sét đánh Thúy Xuân đã  hy sinh trong một trận bom Mỹ đánh phá tuyến đường bộ qua bến phà Ghép, nơi đại đội thanh niên xunh phong của nàng đang làm nhiệm vụ.

Đau đớn vì người con gái năm xưa mà mình đem lòng yêu thương đã hy sinh vì cuộc chiến, Thái quyết định sáng hôm sau sẽ trở về làng Cổ Bôn để thắp cho nàng một nén nhang tưởng nhớ nàng. Hôm đó, bên ban thờ khói trầm hương nghi ngút, nước mắt Thái đã nhòa đi khi thấy bóng hình nàng hiện về với vẻ mặt buồn đau như trách móc, như giận hờn  khiến Thái không sao cầm lòng được. 

Gặp lại anh Vũ với mái tóc đã điểm sương cùng cô em gái Thúy Bình ngày xưa giờ đã trở thành người mẹ của ba mặt con, khiến Thái bồi hồi xúc động. Cầm bát nước chè xanh trên tay anh Vũ đưa cho bên bờ ao xưa, Thái đã được mọi người trong gia đình kể lại câu chuyện về Thúy Xuân. Sau ngày cưới vì chán cảnh phải sống bên người chồng suốt ngày rượu chè bê tha mà nàng đã trốn gia đình gia nhập lực lượng thanh niên xunh phong để rồi ra đi mãi mãi giữa tuổi hai mươi sáu. Buồn hơn là bà Chén sau ngày con gái mất, đau buồn khóc đến mù cả hai con mắt và không lâu sau cũng sớm khuất núi, khiến lòng Thái quặn đau. Trong bóng nắng chiều vàng hoe lạnh giá, Thái ngồi lặng lẽ hồi tưởng lại những kỷ niệm không thể nào quên trên mảnh đất làng Cổ Bôn, đã in sâu vào ký ức.                                                                                    

                                                                                                                                            Làng Cổ Bôn tháng 8 năm 2000

                                                                                                                                                        Phạm Công Thắng.

 

 

                                     

Bài viết cùng chuyên mục

GIẤC MƠ NGHỆ SỸ

Cầm cuốn sách ảnh “ Dương Quốc Định” trên tay mà chiều nay mua trên phố sách Đinh Lễ, giở lật từng trang, hắn dán mắt vào những tấm ảnh nuy đẹp mê hồn rồi thốt lên: - Ôi đẹp...

Đây là toàn bộ 4 phiên bản Toyota Corolla Cross và những khác biệt cần biết

Nếu lấy phiên bản Thái Lan đang được trưng bày ở triển lãm Bangkok International Motor Show 2020 làm mốc tham khảo, Toyota Corolla Cross mới sẽ có 4 cấu hình trang bị khác nhau.

KHI NGƯỜI LÍNH TRỞ VỀ

Đang nằm ngủ trưa, ông Ba nghe tiếng bà thu mua đồng nát rao the thé  ngoài ngõ: “Giày cũ, giày kép, ba ly bạc, cặp sách, nilon rách, xăm lốp xe đạp bán đê!”. Ông bực mình chửi tục: Mẹ kiếp,...

Phổ biến kiến thức và chăm sóc sức khỏe NCT huyện Thường Tín.

Trong khuôn khổ của đề án: “Chăm sóc sức khỏe - Tạo việc làm cho người cao tuổi Việt Nam”. Ngày 3/10, tại Hội trường UBND huyện Thường Tín, Viện Nghiên cứu Các vấn đề xã hội phối hợp...