Bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ: Những yếu tố định hình cuộc đua nước rút

Chỉ còn một tuần trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ vào ngày 3/11, cuộc đua giành quyền kiểm soát Quốc hội đang bước vào giai đoạn quyết định. Trong bối cảnh kinh tế và chi phí sinh hoạt trở thành mối quan tâm hàng đầu của cử tri, cùng những tranh cãi về cuộc chiến với Iran và các vấn đề đối nội, kết quả bầu cử được dự báo sẽ có ảnh hưởng đáng kể đến khả năng triển khai chương trình nghị sự của Tổng thống Donald Trump trong hai năm cuối nhiệm kỳ.

Ảnh: Anadolu/Getty Images

Cuộc đua giành quyền kiểm soát Quốc hội

Cuộc bầu cử ngày 3/11 sẽ quyết định toàn bộ 435 ghế Hạ viện và khoảng một phần ba số ghế Thượng viện Mỹ. Đây là cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ đầu tiên kể từ khi Tổng thống Donald Trump trở lại Nhà Trắng vào tháng 1/2025, đồng thời là phép thử quan trọng đối với mức độ ủng hộ của cử tri dành cho các chính sách của chính quyền hiện nay.

Đảng Cộng hòa đang nắm đa số sít sao tại cả hai viện Quốc hội. Trong khi đảng Dân chủ tìm cách giành lại quyền kiểm soát cơ quan lập pháp, đảng Cộng hòa tập trung bảo vệ lợi thế nhằm duy trì khả năng thúc đẩy chương trình nghị sự của Tổng thống Trump.

Các cuộc thăm dò gần đây cho thấy đảng Dân chủ đang có lợi thế trên phạm vi toàn quốc. Theo khảo sát Reuters/Ipsos hoàn tất ngày 26/10, tỉ lệ ủng hộ Tổng thống Trump đạt 32%, tăng nhẹ so với mức thấp kỷ lục trước đó. Trong số cử tri đã đăng ký, 47% cho biết ủng hộ ứng viên Dân chủ trong cuộc bầu cử Quốc hội, so với 36% dành cho ứng viên Cộng hòa.

Tuy nhiên, lợi thế trong các cuộc thăm dò toàn quốc không đồng nghĩa với chiến thắng chắc chắn tại từng địa hạt bầu cử.

Theo thông tin từ Washington, một số nhân vật cấp cao của đảng Dân chủ đang điều chỉnh kỳ vọng về số ghế có thể giành được tại Hạ viện, khi các cuộc thăm dò nội bộ cho thấy ứng viên Cộng hòa đang cải thiện vị thế tại nhiều địa hạt cạnh tranh ở vùng Trung Tây, bang Colorado và một số khu vực khác.

Nguồn tài chính vận động tranh cử dồi dào cũng giúp đảng Cộng hòa củng cố vị thế của các nghị sĩ đương nhiệm tại Florida. Tuy nhiên, đảng này vẫn gặp khó khăn tại North Carolina và Texas, bất chấp những thay đổi về ranh giới địa hạt bầu cử theo hướng có lợi cho mình sau cuộc bầu cử tổng thống năm 2024.

Một số nghị sĩ Dân chủ cảnh báo đảng có thể không đạt được mức 235 ghế tại Hạ viện như sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm 2018. Điều này cho thấy ngay cả khi giành lại quyền kiểm soát Hạ viện, quy mô chiến thắng của đảng Dân chủ vẫn là vấn đề chưa thể xác định.

Độ chính xác của các cuộc thăm dò cũng đang gây tranh luận. Chuyên gia John McLaughlin, người từng làm việc lâu năm cho Tổng thống Trump, cho rằng một số khảo sát có thể đánh giá thấp mức độ ủng hộ dành cho đảng Cộng hòa do cách lựa chọn và điều chỉnh thành phần cử tri tham gia. Trong khi đó, chuyên gia Frank Luntz lưu ý những người ủng hộ đảng Cộng hòa có thể ít sẵn lòng trả lời khảo sát hơn, khiến kết quả dự báo khác với thực tế bỏ phiếu.

Cuộc đua tại Thượng viện được đánh giá khó khăn hơn đối với đảng Dân chủ. Các cuộc cạnh tranh tại North Carolina, Iowa cùng một số bang khác đang thu hút sự chú ý khi có khả năng ảnh hưởng đến tương quan lực lượng tại viện này.

Nhìn chung, các khảo sát hiện nghiêng về khả năng đảng Dân chủ giành lại Hạ viện, song mức độ thắng thế và kết quả cuộc đua tại Thượng viện vẫn còn nhiều bất định.

Kinh tế, giá nhiên liệu và cuộc chiến với Iran chi phối lá phiếu

Trong các vấn đề được cử tri quan tâm, kinh tế tiếp tục giữ vị trí hàng đầu. Khảo sát của Trung tâm Nghiên cứu Pew thực hiện từ ngày 28/9 đến 4/10 cho thấy 84% cử tri đã đăng ký đánh giá kinh tế là vấn đề rất quan trọng đối với quyết định bỏ phiếu. Tỉ lệ này đều ở mức cao trong nhóm ủng hộ đảng Dân chủ và đảng Cộng hòa, lần lượt là 88% và 82%.

Áp lực chi phí sinh hoạt, đặc biệt là giá nhiên liệu, thực phẩm, nhà ở và chăm sóc sức khỏe, đang tác động đến đánh giá của người dân về tình hình kinh tế.

Theo Pew, 74% người Mỹ được khảo sát rất lo ngại về giá xăng và năng lượng, tăng từ mức 43% hồi tháng 1, trước khi Mỹ bước vào cuộc xung đột quân sự với Iran. Tỉ lệ rất lo ngại về giá thực phẩm và hàng tiêu dùng là 73%, chi phí chăm sóc sức khỏe là 69% và nhà ở là 66%.

Trong chiến dịch tranh cử, các ứng viên Dân chủ chỉ trích chính sách thuế quan của Tổng thống Trump và cuộc chiến với Iran, cho rằng đây là những yếu tố góp phần đẩy giá cả tăng cao. Ngược lại, các ứng viên Cộng hòa nhấn mạnh lợi ích từ chính sách cắt giảm thuế năm 2025 và các biện pháp thúc đẩy sản xuất trong nước.

Trước sức ép về giá năng lượng, chính quyền Tổng thống Trump đang triển khai nhiều biện pháp nhằm tăng nguồn cung và kiềm chế giá nhiên liệu, từ mở rộng công suất lọc dầu trong nước, thúc đẩy nhập khẩu dầu từ Venezuela đến vận động các quốc gia giải phóng nhiên liệu từ kho dự trữ.

Đáng chú ý, ngày 22/10, Bộ Năng lượng Mỹ công bố kế hoạch sử dụng tối đa 150 triệu USD từ nguồn kinh phí theo Đạo luật Sản xuất Quốc phòng nhằm hỗ trợ mở rộng năng lực sản xuất, lưu trữ và vận chuyển các sản phẩm dầu mỏ tại các cơ sở lọc dầu của Mỹ.

Chính quyền kỳ vọng khoản hỗ trợ này sẽ giúp tăng sản lượng nhiên liệu thành phẩm thêm hàng triệu gallon mỗi ngày. Tuy nhiên, việc mở rộng công suất lọc dầu cần thời gian triển khai, trong khi biến động tại Trung Đông và nguy cơ gián đoạn nguồn cung năng lượng toàn cầu tiếp tục tạo sức ép đối với thị trường.

Cùng với những khó khăn kinh tế, cuộc chiến với Iran đang trở thành một trong những vấn đề đối ngoại có ảnh hưởng trực tiếp đến cuộc bầu cử.

Khảo sát của Pew cho thấy chỉ khoảng một phần ba người Mỹ tán thành cách Tổng thống Trump xử lý cuộc xung đột. Có tới 77% người được hỏi dự đoán cuộc chiến sẽ còn kéo dài ít nhất sáu tháng.

Phe Dân chủ chỉ trích chi phí và những hệ lụy của cuộc chiến, trong khi ngay trong nội bộ đảng Cộng hòa cũng xuất hiện những ý kiến bất đồng. Một số ứng viên cho rằng việc Mỹ tham gia cuộc xung đột đi ngược cam kết tránh các cuộc chiến mới mà ông Trump từng đưa ra trong chiến dịch tranh cử với khẩu hiệu "Nước Mỹ trên hết".

Những diễn biến này đặt chính quyền Tổng thống Trump trước sức ép vừa giải quyết các thách thức đối ngoại, vừa chứng minh hiệu quả của các chính sách kinh tế đối với đời sống người dân trước ngày bỏ phiếu.

Những vấn đề đối nội tiếp tục gây chia rẽ

Bên cạnh kinh tế và cuộc chiến với Iran, hàng loạt vấn đề đối nội cũng đang tác động đến lựa chọn của cử tri, trong đó có tương lai nền dân chủ, y tế, nhập cư và các chính sách xã hội.

Theo Pew, 73% cử tri đã đăng ký đánh giá tương lai nền dân chủ là vấn đề rất quan trọng khi bỏ phiếu. Tỉ lệ này ở nhóm ủng hộ đảng Dân chủ là 85%, so với 69% ở nhóm ủng hộ đảng Cộng hòa.

Những tranh luận liên quan đến tính minh bạch của chính quyền, hoạt động vận động hành lang và các biện pháp ngăn ngừa xung đột lợi ích tiếp tục được đưa vào chiến dịch tranh cử. Một số ứng viên thuộc cả hai đảng đề xuất cấm nghị sĩ giao dịch cổ phiếu, giới hạn nhiệm kỳ và siết chặt các quy định về vận động hành lang.

Y tế và an sinh xã hội cũng là những chủ đề nổi bật. Đảng Dân chủ chủ trương bảo vệ và mở rộng các chương trình bảo hiểm y tế, phản đối cắt giảm ngân sách Medicaid dành cho người thu nhập thấp và người khuyết tật. Trong khi đó, đảng Cộng hòa tập trung vào việc ngăn chặn gian lận y tế và phản đối mô hình bảo hiểm toàn dân do chính phủ quản lý.

Chính sách nhập cư tiếp tục là một trong những điểm khác biệt lớn giữa hai đảng. Các biện pháp tăng cường trục xuất người nhập cư của chính quyền Trump đang vấp phải phản ứng trái chiều. Phần lớn ứng viên Cộng hòa bảo vệ chính sách kiểm soát nhập cư cứng rắn, trong khi một số ứng viên Dân chủ lựa chọn lập trường kết hợp kiểm soát nhập cảnh trái phép với mở rộng con đường nhập tịch hợp pháp.

Đáng chú ý, trí tuệ nhân tạo (AI) cũng nổi lên như một vấn đề tranh cử mới. Việc xây dựng các trung tâm dữ liệu tiêu thụ lượng lớn điện, nước và đất đai đang vấp phải sự phản đối tại một số địa phương, kể cả từ các ứng viên thuộc cả hai đảng.

Trong khi Tổng thống Trump thúc đẩy phát triển hạ tầng AI nhằm tăng cường năng lực cạnh tranh với Trung Quốc, những lo ngại về tác động của các dự án này đến cộng đồng địa phương cho thấy các ưu tiên phát triển công nghệ không phải lúc nào cũng nhận được sự đồng thuận.

Các tranh luận về quyền của người chuyển giới, giáo dục và nhiều chính sách xã hội khác tiếp tục phản ánh sự khác biệt trong quan điểm của cử tri Mỹ.

Những kịch bản sau bầu cử

Kết quả cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày 3/11 không chỉ xác định tương quan quyền lực tại Quốc hội, mà còn ảnh hưởng đến khả năng thực hiện các ưu tiên chính sách của chính quyền Tổng thống Trump trong hai năm còn lại.

Nếu đảng Cộng hòa tiếp tục kiểm soát cả Hạ viện và Thượng viện, Tổng thống Trump sẽ có điều kiện thuận lợi hơn để thúc đẩy chương trình nghị sự về kinh tế, thuế, nhập cư, năng lượng và quốc phòng.

Ngược lại, nếu đảng Dân chủ giành lại Hạ viện, Quốc hội có thể chứng kiến những bất đồng lớn hơn giữa hai đảng, đặc biệt trong các vấn đề ngân sách, chi tiêu công và hoạt động giám sát chính quyền.

Đảng Dân chủ có thể tăng cường tổ chức điều trần, điều tra và yêu cầu chính quyền giải trình về những quyết định gây tranh cãi. Tuy nhiên, việc chỉ kiểm soát một viện sẽ hạn chế khả năng của đảng này trong việc trực tiếp thay đổi các chính sách của Tổng thống.

Trong trường hợp đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát cả hai viện, đảng này sẽ có thêm công cụ lập pháp và ngân sách để tác động đến chương trình nghị sự của chính quyền.

Đối với chính sách đối ngoại, những thay đổi tại Quốc hội có thể ảnh hưởng đến cách Washington xử lý cuộc xung đột với Iran, viện trợ cho Ukraine, quan hệ với Nga, viện trợ quân sự dành cho Israel cũng như kế hoạch nâng chi tiêu quốc phòng lên khoảng 1.500 tỷ USD.

Nếu gia tăng được ảnh hưởng tại Quốc hội, đảng Dân chủ có thể thúc đẩy việc giám sát các hoạt động quân sự liên quan đến Iran, xem xét lại chính sách đối với Nga và tăng cường tranh luận về các khoản viện trợ quốc tế.

Dù vậy, khả năng thay đổi trực tiếp những quyết định của Tổng thống Trump vẫn phụ thuộc vào tương quan lực lượng tại Quốc hội và các quy định về quyền phủ quyết của Tổng thống.

Trong những ngày cuối trước cuộc bầu cử, lợi thế của đảng Dân chủ trong các cuộc thăm dò, nỗ lực giữ ghế của đảng Cộng hòa và mức độ tham gia bỏ phiếu thực tế của các nhóm cử tri sẽ là những yếu tố cần tiếp tục theo dõi. Kết quả ngày 3/11 sẽ quyết định liệu Tổng thống Trump tiếp tục nhận được sự hậu thuẫn từ Quốc hội hay phải điều hành trong bối cảnh quyền lực bị chia sẻ giữa hai đảng.

An Bình

(theo baochinhphu.vn)

Nguồn: https://baochinhphu.vn/bau-cu-giua-nhiem-ky-my-nhung-yeu-to-dinh-hinh-cuoc-dua-nuoc-rut-102261027101348759.htm