Chính sách ‘đặc thù trong đặc thù’, dành riêng cho vùng ‘lõi nghèo’

Tại những bản làng heo hút thuộc các xã biên giới tỉnh Lai Châu, câu chuyện thoát nghèo của đồng bào Mảng và La Hủ vẫn là bài toán khó suốt nhiều năm qua.

Phát triển kinh tế-xã hội vùng đồng bào Mảng và La Hủ là câu chuyện giữ dân nơi biên giới, củng cố niềm tin của đồng bào với Đảng, Nhà nước

Theo Quyết định số 132/QĐ-BDTTG ngày 25/3/2026 của Bộ Dân tộc và Tôn giáo, dân tộc Mảng được xếp vào nhóm "các dân tộc có khó khăn đặc thù", còn La Hủ thuộc nhóm "các dân tộc còn gặp nhiều khó khăn" giai đoạn 2026-2030.

Họ đều là những cộng đồng dân tộc ít người, sinh sống chủ yếu tại tỉnh Lai Châu, địa bàn biên giới có địa hình chia cắt khắc nghiệt bậc nhất cả nước.

Trong bối cảnh đó, Nghị quyết số 15-NQ/TU ngày 13/4/2026 của Ban Thường vụ Tỉnh ủy Lai Châu về phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc Mảng, La Hủ giai đoạn 2026-2030 được xem như một nghị quyết "đặc thù trong đặc thù", dành riêng cho vùng "lõi nghèo" này.

Đây cũng là bước cụ thể hóa quan điểm xuyên suốt của Đảng và Nhà nước về phát triển toàn diện, bền vững, với tinh thần "không để ai bị bỏ lại phía sau".

Quyết định số 806/QĐ-BNNMT ngày 11/3/2026 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường công bố kết quả rà soát hộ nghèo, hộ cận nghèo năm 2025 theo chuẩn nghèo đa chiều giai đoạn 2022–2025. Theo đó, tỉnh Lai Châu nằm trong nhóm những địa phương có tỷ lệ nghèo đa chiều cao nhất cả nước, khoảng 26,74%. Đáng chú ý, tổng tỷ lệ hộ nghèo và cận nghèo trong cộng đồng dân tộc thiểu số của tỉnh cũng thuộc nhóm cao nhất cả nước, trên 34%.

Hội nghị “Lắng nghe người dân nói” tại bản Cờ Lò, xã Pa Ủ (Lai Châu) nhằm nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của Nhân dân trên địa bàn biên giới có hơn 95% đồng bào La Hủ sinh sống

"Lõi nghèo" của tỉnh nghèo

Theo thống kê của tỉnh Lai Châu, tỷ lệ hộ nghèo và cận nghèo trong vùng đồng bào Mảng và La Hủ hiện vẫn ở mức gần 70%, cao gấp nhiều lần mặt bằng chung của tỉnh.

Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Lai Châu Tống Thanh Hải chia sẻ, "Đây là vùng 'lõi nghèo' của tỉnh. Khó khăn lớn nhất không chỉ nằm ở địa hình hiểm trở hay thiếu đất sản xuất, mà còn đến từ những rào cản tồn tại nhiều năm trong đời sống cộng đồng như các hủ tục 'người chết không đưa vào quan tài', tảo hôn, sinh nhiều con, mê tín… Mặc dù tỉnh đã ban hành Nghị quyết về xóa bỏ hủ tục, xây dựng nếp sống văn minh, nhưng việc triển khai trong đồng bào Mảng và La Hủ vẫn rất khó khăn".

Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Lai Châu Tống Thanh Hải trong lần đi kiểm tra tiến độ xây dựng Trường phổ thông nội trú tại xã biên giới Pa Ủ (áo trắng hàng đầu)

Đặc biệt, điều trăn trở nhất hiện nay là tình trạng nghiện rượu và ma túy. "Qua khảo sát thực tế ở xã Pa Ủ, trung bình cứ sáu người dân thì có một người nghiện. Đây là con số báo động. Không ít bản làng hiện vẫn tồn tại tình trạng thanh niên bỏ lao động, sa vào rượu chè, nghiện ngập", ông Hải nói.

Ngoài ra, tâm lý tự ti, khép kín và trông chờ hỗ trợ từ Nhà nước vẫn là lực cản dai dẳng. Có thời điểm khi Nhà nước hỗ trợ vốn vay sản xuất, một số người dùng tiền đó để mua sắm vật dụng sinh hoạt hoặc chi tiêu cho các bữa ăn thay vì đầu tư vào cây trồng, vật nuôi. Người có "ý thức" hơn một chút thì đem tiền về cất, đến hạn thì mang đi trả lại ngân hàng chứ không biết cách sử dụng để sinh lợi. Ngay cả việc hỗ trợ gạo cứu đói hay màn chống muỗi cũng từng phát sinh nhiều chuyện "dở khóc dở cười".

Vị Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh kể lại, "một số trường hợp khác sau khi nhận gạo trợ cấp có giá khoảng 12.000 đồng/kg đã bán lỗ lại với giá chỉ 5.000 đồng/kg để lấy tiền tiêu, gây lãng phí nguồn lực của Nhà nước. Hay việc cấp phát màn chống muỗi để phòng chống sốt rét, nhiều hộ không sử dụng đúng mục đích mà lại dùng làm gối đầu, dẫn đến tình trạng bệnh tật vẫn không được cải thiện. Đây là những câu chuyện có thật".

Chính quyền xã Pa Tần (Lai Châu) vận động các bản có đồng bào Mảng sinh sống ký cam kết xóa bỏ hủ tục “người chết không đưa vào quan tài”, góp phân xây dựng nếp sống văn minh

Không đặt mục tiêu phát triển kinh tế đơn thuần

"Nếu chỉ hỗ trợ vật chất thì chưa đủ để giải quyết tận gốc vấn đề. Không chỉ cho 'con cá', 'cần câu' hay 'dạy cách câu', mà quan trọng nhất là phải giúp đồng bào xóa bỏ mặc cảm tự ti, tự tin rằng mình có thể làm được như các dân tộc khác", ông Tống Thanh Hải nhấn mạnh.

Đó cũng là lý do Nghị quyết 15-NQ/TU không những đặt mục tiêu phát triển kinh tế đơn thuần mà còn hướng tới thay đổi tư duy, nâng cao dân trí và xây dựng nội lực cộng đồng.

Theo đánh giá của tỉnh, những năm gần đây vùng đồng bào Mảng, La Hủ đã có chuyển biến tích cực. Tập quán du canh du cư cơ bản được xóa bỏ. Người dân từng bước hình thành sinh kế gắn với bảo vệ rừng thông qua chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng. Hạ tầng cũng được đầu tư đáng kể với 285km đường giao thông được cứng hóa; 29 công trình nước sinh hoạt được xây dựng; 38km kênh mương thủy lợi được kiên cố hóa. Vùng đã thực hiện được 45 mô hình sản xuất. Toàn bộ 9/9 xã có đồng bào Mảng, La Hủ sinh sống đã đạt chuẩn phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ 5 tuổi và phổ cập tiểu học mức độ 3. 100% trạm y tế xã được xây dựng kiên cố.

Dù vậy, theo lãnh đạo tỉnh, kết quả hiện nay mới chỉ là bước đầu. Mục tiêu hướng đến là thu hẹp khoảng cách phát triển, giảm nghèo bền vững và bảo đảm an sinh xã hội.

Các tiết mục văn nghệ truyền thống của đồng bào La Hủ

"Có những việc không thể làm trong ngày một ngày hai"

Một trong những điểm đáng chú ý trong định hướng phát triển vùng đồng bào Mảng, La Hủ là chuyển dịch lao động khỏi sản xuất nông nghiệp thuần túy. Bởi với quỹ đất ít, địa hình dốc lớn, rất khó tạo đột phá nếu chỉ dựa vào cây nông, lâm nghiệp.

"Chỉ bám vào đất nông nghiệp thì không thể khá lên được. Tỉnh Lai Châu đang triển khai chương trình đưa lao động đi làm việc thời vụ tại Hàn Quốc. Theo tính toán, mỗi lao động sau một đợt làm việc có thể tích lũy khoảng 200 triệu đồng. Đặc biệt. Khi ra ngoài làm việc, bà con được thay đổi môi trường sống, thay đổi nhận thức, rèn luyện ý thức kỷ luật và tác phong lao động. Đây mới là điều quan trọng", ông Hải phân tích.

Nghị quyết 15-NQ/TU còn đặt ra yêu cầu bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc, xóa bỏ những hủ tục, tập quán lạc hậu và bảo đảm quốc phòng, an ninh vùng biên. Đồng bào Mảng và La Hủ hiện vẫn lưu giữ nhiều nét văn hóa truyền thống đặc sắc, từ tiếng nói, trang phục đến các lễ hội tín ngưỡng dân gian gắn với thần rừng, thần nước, thần lúa.

Về công tác phòng, chống tệ nạn xã hội, năm 2025, toàn vùng có 639 người nghiện ma túy. Nghị quyết đặt mục tiêu hàng năm tiếp nhận cai nghiện tập trung ít nhất 20% số người nghiện; đồng thời kiên quyết ngăn chặn các loại "đạo lạ", tổ chức tôn giáo trái phép xâm nhập địa bàn.

Giáo dục, phát triển nguồn nhân lực cũng là giải pháp căn cơ để thay đổi tương lai vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Địa phương đặt mục tiêu nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo lên 50%; phấn đấu mỗi hộ gia đình có ít nhất một lao động làm việc trong lĩnh vực phi nông nghiệp.

Mục tiêu đến năm 2030, thu nhập bình quân đầu người của đồng bào Mảng, La Hủ đạt 55 triệu đồng/người/năm (gấp hơn ba lần hiện nay).

Đặc biệt, việc phát triển kinh tế-xã hội vùng đồng bào Mảng và La Hủ còn là câu chuyện giữ dân nơi biên giới, củng cố niềm tin của đồng bào với Đảng, Nhà nước.

"Có những việc không thể làm trong ngày một ngày hai, mà đòi hỏi sự kiên trì, thấu hiểu và những giải pháp quyết liệt, phù hợp với đặc thù văn hóa và tâm lý của bà con. Có khi phải mất cả một thế hệ để thay đổi tư duy và tạo dựng nền tảng phát triển bền vững", ông Tống Thanh Hải nêu quan điểm.

Sơn Hào

(theo baochinhphu.vn)

Nguồn: https://baochinhphu.vn/chinh-sach-dac-thu-trong-dac-thu-danh-rieng-cho-vung-loi-ngheo-102260514094229794.htm