Mỹ hủy kế hoạch tấn công Iran và chi tiết đề xuất của hai bên

Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 18/5 tuyên bố hủy kế hoạch tấn công Iran vào ngày 19/5 sau khi lãnh đạo 3 cường quốc khu vực Trung Đông đề nghị ông "tạm hoãn".

Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 18/5 tuyên bố hủy kế hoạch tấn công Iran vào ngày 19/5 sau khi lãnh đạo 3 cường quốc khu vực Trung Đông đề nghị ông "tạm hoãn".

Trong bài đăng trên mạng xã hội Truth Social, Tổng thống Trump cho biết ông đã "chỉ thị Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth, Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân - Tướng Daniel Caine - và quân đội Mỹ" về việc "không thực hiện cuộc tấn công Iran đã được lên lịch vào ngày mai (19/5)", sau khi nhận được lời đề nghị từ Quốc vương Qatar Tamim bin Hamad Al Thani, Thái tử Saudi Arabia Mohammed bin Salman và Tổng thống Các Tiểu vương quốc Arập Thống nhất (UAE) Mohammed bin Zayed Al Nahyan.

Ba nhà lãnh đạo khu vực đã đề nghị hoãn kế hoạch tấn công "vì những cuộc đàm phán nghiêm túc đang diễn ra". Theo quan điểm của họ, các bên liên quan sẽ tiến tới một thỏa thuận "có thể chấp nhận được đối với Mỹ cũng như tất cả các quốc gia ở Trung Đông và xa hơn nữa". Tổng thống Trump nhấn mạnh thỏa thuận này sẽ bao gồm điều khoản "Iran không được phép sở hữu vũ khí hạt nhân".

Tuy nhiên, nhà lãnh đạo Mỹ cũng yêu cầu quân đội nước này "sẵn sàng triển khai chiến dịch tấn công toàn diện quy mô lớn nhằm vào Iran bất cứ lúc nào, trong trường hợp không đạt được một thỏa thuận có thể chấp nhận được".

Trước khi ông Trump đăng bài trên mạng xã hội Truth Social, truyền thông Mỹ nhận định chưa có bất kỳ dấu hiệu rõ ràng nào cho thấy Washington đang chuẩn bị tấn công Iran vào ngày 19/5, đồng thời chính thức hủy bỏ lệnh ngừng bắn vốn đã mong manh với Tehran.

Trong khi đó, mạng tin tức Axios tiết lộ Tổng thống Trump đã cân nhắc nối lại các hoạt động quân sự sau khi phản hồi mới nhất của Iran trong những cuộc đàm phán chấm dứt chiến tranh bị Mỹ cho là chưa đáp ứng được yêu cầu.

Iran lập cơ quan mới giám sát hoạt động tại eo biển Hormuz

Ngày 18/5, theo hãng thông tấn bán chính thức Tasnim, cơ quan an ninh cấp cao nhất của Iran - Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao - thông báo thành lập một cơ quan mới nhằm quản lý eo biển này - tuyến hàng hải mà Tehran trên thực tế đã phong tỏa và có kế hoạch thu phí các tàu thuyền đi qua.

Trên tài khoản chính thức ở mạng xã hội X, Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran cho biết Cơ quan eo biển Vùng Vịnh Persian (PGSA) sẽ cung cấp "các cập nhật theo thời gian thực về hoạt động tại eo biển Hormuz và những diễn biến mới nhất". Tài khoản của Lực lượng hải quân Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) cũng đăng tải thông báo này. Hiện chưa rõ cụ thể vai trò của cơ quan mới. Tuy nhiên, đầu tháng này, kênh truyền hình Press TV bằng tiếng Anh của Iran cho biết PGSA là một "cơ chế nhằm thực thi chủ quyền đối với eo biển Hormuz", đồng thời cho biết các tàu đi qua eo biển đã nhận được "quy định" từ địa chỉ thư điện tử info@pgsa.ir.

Trước đó 1 ngày, ông Ebrahim Azizi, Chủ tịch Ủy ban An ninh Quốc gia của Quốc hội Iran, cho biết nước này "đã chuẩn bị một cơ chế chuyên nghiệp để quản lý lưu thông" qua eo biển Hormuz và sẽ "sớm công bố" cơ chế này.

Xung quanh các đề xuất của Mỹ và Iran

Liên quan vấn đề đàm phán Mỹ-Iran, Tasnim dẫn một nguồn tin thân cận với nhóm đàm phán nước này cho biết Tehran đã gửi đề xuất mới nhất gồm 14 điểm thông qua phía trung gian Pakistan. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baqaei trước đó cho biết các cuộc đàm phán với Mỹ vẫn đang được tiếp tục thông qua vai trò trung gian của Pakistan, đồng thời khẳng định quyền làm giàu urani của Tehran là "không thể đem ra thương lượng".

Theo nguồn tin, Iran đã "tiến hành một số điều chỉnh" trong văn bản mới. Văn bản được cho là tập trung vào nội dung "đàm phán nhằm chấm dứt chiến sự và các biện pháp xây dựng lòng tin từ phía Mỹ". Nguồn tin trên cũng cho biết phía Mỹ trước đó đã gửi một văn bản gồm 14 điểm phản hồi đề xuất trước đây của Iran.

Trong một thông tin đăng tải cùng ngày, Tasnim dẫn nguồn thạo tin cho biết Washington trong đề xuất mới này đã chấp nhận tạm miễn trừ các lệnh trừng phạt đối với lĩnh vực dầu mỏ của Iran trong thời gian diễn ra đàm phán, khác với các đề xuất trước đó.

Nguồn tin trên giải thích việc miễn trừ trừng phạt đồng nghĩa với việc tạm thời không áp dụng các biện pháp trừng phạt. Iran tiếp tục khẳng định việc dỡ bỏ toàn bộ các lệnh trừng phạt nhằm vào nước này phải là một phần trong các cam kết của Mỹ. Trong khi đó, phía Mỹ đề xuất miễn áp dụng các biện pháp trừng phạt của Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài (OFAC) cho đến khi hai bên đạt được một thỏa thuận cuối cùng.

Trước đó, ngày 18/5, Bộ Ngoại giao Iran xác nhận nước này đã gửi văn bản phản hồi đề xuất mới của Mỹ nhằm chấm dứt cuộc xung đột. Tehran khẳng định các hoạt động trao đổi ngoại giao vẫn đang tiếp diễn thông qua quốc gia trung gian Pakistan, bất chấp việc truyền thông sở tại chỉ trích các yêu cầu từ phía Washington là "quá mức".

Phát biểu họp báo tại Tehran, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baqaei khẳng định nước này đã chuyển các mối quan ngại lớn của mình tới phía Mỹ. Ông Baqaei cũng thẳng thắn bảo vệ các lập trường cốt lõi của Iran, bao gồm việc yêu cầu Washington dỡ bỏ các lệnh trừng phạt kéo dài, gỡ bỏ phong tỏa đối với phần lớn tài sản của Iran đang bị đóng băng ở nước ngoài, đồng thời phải bồi thường thiệt hại do cuộc xung đột mà phía Iran cáo buộc là "bất hợp pháp và vô căn cứ". Đại diện Bộ Ngoại giao Iran cũng tuyên bố nước này đã "chuẩn bị đầy đủ cho mọi tình huống có thể xảy ra" nếu căng thẳng quân sự tái diễn.

Trước đó, hãng thông tấn Fars của Iran đưa tin Washington đã đưa ra danh sách gồm 5 điểm, trong đó yêu cầu Iran chỉ được vận hành duy nhất một cơ sở hạt nhân và phải chuyển giao toàn bộ kho lưu trữ urani làm giàu cấp độ cao sang Mỹ. Đổi lại, Mỹ từ chối dỡ phong tỏa dù chỉ 25% tài sản của Iran bị đóng băng, không chấp nhận bồi thường chiến tranh và tuyên bố sẽ chỉ chấm dứt các hành động thù địch khi Tehran tham gia vào các cuộc đàm phán hòa bình chính thức. Hãng thông tấn Mehr của Iran nhận định các điều kiện đơn phương này không đi kèm bất kỳ nhượng bộ hữu hình nào từ phía Mỹ và có thể đẩy tiến trình đàm phán vào thế bế tắc.

Trong đề xuất được gửi đi vào tuần trước, Iran từng kêu gọi chấm dứt giao tranh trên tất cả các mặt trận, yêu cầu Mỹ dỡ bỏ lệnh phong tỏa hải quân đối với các cảng biển của Iran áp đặt từ ngày 13/4. Đề xuất của Tehran cũng nhấn mạnh nước này sẽ tiếp tục duy trì quyền kiểm soát đối với eo biển chiến lược Hormuz – tuyến đường vận tải năng lượng quan trọng toàn cầu vốn đã bị phong tỏa phần lớn kể từ khi Mỹ và Israel không kích lãnh thổ Iran vào ngày 28/2. Hiện tại, Washington và Tehran mới chỉ trải qua một vòng đàm phán chính thức duy nhất dưới một lệnh ngừng bắn mong manh có hiệu lực từ ngày 8/4.

Động thái của các nước Vùng Vịnh

Liên quan nỗ lực nhằm hạ nhiệt căng thẳng khu vực, theo kênh Press TV, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran, ông Esmaeil Baghaei, cho biết Tehran đang tiến hành tham vấn thường xuyên với Oman nhằm xây dựng một cơ chế mới điều phối hoạt động quá cảnh qua eo biển Hormuz.

Tại cuộc họp báo thường kỳ ngày 18/5, ông Baghaei cho biết, các chuyên gia Iran và Oman đã tổ chức cuộc họp tại Muscat hồi tuần trước và hai bên đang tiếp tục trao đổi nhằm hoàn thiện cơ chế mới. Nhấn mạnh Hormuz là tuyến hàng hải "mang tính sống còn" không chỉ đối với Iran và Oman mà còn với toàn thế giới, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran khẳng định Tehran luôn nỗ lực bảo đảm hoạt động lưu thông qua tuyến đường này diễn ra an toàn và ổn định.

Tuyên bố trên được đưa ra trong bối cảnh căng thẳng gia tăng tại eo biển Hormuz - tuyến vận chuyển năng lượng chiến lược của thế giới. Iran cho biết đã áp dụng các biện pháp kiểm soát nghiêm ngặt hơn sau khi Mỹ công bố lệnh phong tỏa nhằm vào các tàu và cảng của nước này.

Trong một nỗ lực khác nhằm hạ nhiệt căng thẳng khu vực và thúc đẩy giải pháp ngoại giao cho xung đột giữa Mỹ và Iran, Bộ Ngoại giao Ai Cập cho biết Ngoại trưởng nước này Badr Abdelatty đã có các cuộc điện đàm riêng rẽ với người đồng cấp Qatar và Saudi Arabia (Arập Xêút).

Trong cuộc trao đổi với Ngoại trưởng Saudi Arabia Faisal bin Farhan Al Saud, hai bên đã rà soát hoạt động phối hợp hiện nay giữa Cairo và Riyadh nhằm ngăn chặn những hệ lụy từ tình trạng leo thang kéo dài, vốn có nguy cơ đẩy Trung Đông vào hỗn loạn và ảnh hưởng đến ổn định, an ninh quốc tế.

Trong cuộc điện đàm riêng với Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Ngoại giao Qatar Sheikh Mohammed bin Abdulrahman Jassim Al Thani, hai bên nhất trí rằng các giải pháp ngoại giao có thể giúp chấm dứt các cuộc khủng hoảng đang đe dọa ổn định và an ninh khu vực.

Ngoại trưởng Abdelatty tái khẳng định sự đoàn kết của Ai Cập với các quốc gia vùng Vịnh trước mọi hành động đe dọa an ninh và ổn định của các nước này, đồng thời kêu gọi nỗ lực duy trì an ninh hàng hải quốc tế.

An Bình

(theo baochinhphu.vn)

Nguồn: https://baochinhphu.vn/my-huy-ke-hoach-tan-cong-iran-va-chi-tiet-de-xuat-cua-hai-ben-102260519083534672.htm