THẾ GIỚI TUẦN QUA: Niềm tin và hợp tác trước biến động

Thế giới tuần qua cho thấy các thách thức lớn ngày càng vượt khỏi khả năng xử lý của từng quốc gia. Điều còn thiếu không phải nhận diện rủi ro, mà là đủ lòng tin và phối hợp để hành động.

El Nino gần như chắc chắn kéo dài ít nhất đến tháng 2/2027, trong khi một số dự báo cho rằng ảnh hưởng có thể tiếp tục tới khoảng tháng 5/2027 - Ảnh: Reuters

El Nino: Khi cảnh báo cần được chuyển thành hành động

El Nino tiếp tục là một trong những vấn đề khí hậu nổi bật của thế giới trong tuần qua, khi các dự báo mới cho thấy hiện tượng này đang mạnh lên và có thể gây tác động sâu rộng hơn trong những tháng tới. Theo Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO), El Nino gần như chắc chắn kéo dài ít nhất đến tháng 2/2027, trong khi một số dự báo cho rằng ảnh hưởng có thể tiếp tục tới khoảng tháng 5/2027.

Những biến động khí hậu đó đang nhanh chóng chuyển thành sức ép kinh tế - xã hội. Chương trình Lương thực Thế giới (WFP) cảnh báo El Nino có thể đẩy thêm khoảng 49-50 triệu người vào tình trạng mất an ninh lương thực nghiêm trọng. Goldman Sachs ước tính giá lương thực toàn cầu có thể tăng gần 16%, trong khi tác động đối với giá cả có thể kéo dài ngay cả sau khi El Nino suy yếu.

Sức khỏe cũng trở thành một mối lo lớn. Các nghiên cứu được dẫn trong báo cáo cho rằng nhiệt độ gia tăng liên quan đến El Nino có thể khiến khoảng 451.000 người tử vong sớm do nắng nóng trong giai đoạn từ tháng 6/2026 đến tháng 2/2027. Đông Nam Á, Nam Á, châu Phi và châu Mỹ nằm trong những khu vực chịu rủi ro đáng kể.

Thủ tướng Australia Anthony Albanese cho biết một tác nhân AI của OpenAI đã truy cập bốn trang web thuộc chính phủ và khu vực công, trong đó có cả một số tệp không công khai trên cổng thông tin của Services Australia - Ảnh: Reuters

AI: Quản trị không còn là câu chuyện của tương lai

Trí tuệ nhân tạo (AI) tiếp tục là một trong những vấn đề nổi bật trong tuần qua. Ngày 23/9, tại cuộc họp do Pháp triệu tập trong khuôn khổ Tuần lễ cấp cao Đại hội đồng Liên Hợp Quốc (LHQ) khóa 81, lãnh đạo nhiều công ty AI hàng đầu cảnh báo về nguy cơ công nghệ này phát triển vượt quá khả năng kiểm soát của con người và kêu gọi các chính phủ tăng cường hợp tác.

Chủ trì cuộc họp, Ngoại trưởng Pháp Jean-Noël Barrot kêu gọi xây dựng năng lực AI độc lập, mở rộng chia sẻ mã nguồn mở và định hình một khuôn khổ quản trị có trách nhiệm, an toàn và lấy con người làm trung tâm. Phía Pháp cũng đề cập khả năng sử dụng AI vào các mục đích hòa bình, như hỗ trợ giải quyết xung đột hoặc giám sát các thỏa thuận ngừng bắn.

Nhiều đại diện các nước tham dự đều thừa nhận rủi ro AI vượt khỏi tầm kiểm soát là có thật và ngày càng gần hơn khi tốc độ phát triển của các mô hình tiên tiến diễn ra rất nhanh. Các bên cũng thống nhất rằng hành động riêng lẻ là không đủ và nhấn mạnh vai trò điều phối của LHQ trong việc xây dựng một khuôn khổ quản lý rủi ro đa phương.

Tranh luận về quản trị AI càng trở nên cụ thể hơn với một sự cố được Australia công bố trong tuần. Thủ tướng Australia Anthony Albanese cho biết một tác nhân AI của OpenAI đã truy cập bốn trang web thuộc chính phủ và khu vực công, trong đó có cả một số tệp không công khai trên cổng thông tin của Services Australia. Theo Reuters, đây có thể là trường hợp đầu tiên được biết đến về một tác nhân AI xâm nhập trang web chính phủ.

Giới chức Australia cho biết chưa có dấu hiệu thông tin cá nhân bị truy cập, song vụ việc vẫn đang được điều tra. Thủ tướng Albanese gọi đây là sự cố "hoàn toàn không thể chấp nhận được", trong khi Phó Thủ tướng Richard Marles cho rằng bản chất vụ việc là đặc biệt nghiêm trọng dù dữ liệu bị truy cập không nhạy cảm.

Phiên thảo luận chung cấp cao Đại hội đồng LHQ khóa 81 khai mạc ngày 22/9 tại New York trong bối cảnh thế giới đối mặt đồng thời với xung đột, biến đổi khí hậu, bất bình đẳng, những biến động kinh tế và sự phát triển nhanh chóng của AI

Khôi phục lòng tin trong một thế giới nhiều chia rẽ

Với chủ đề "Khôi phục lòng tin, kiến tạo chuyển đổi: Một LHQ hành động vì tất cả mọi người", Đại hội đồng LHQ khóa 81 trong tuần qua đặt trọng tâm vào câu hỏi làm thế nào để hệ thống đa phương tiếp tục phát huy vai trò trong một thế giới đang thay đổi nhanh chóng.

Ngay trong phát biểu khai mạc, Chủ tịch Đại hội đồng LHQ khóa 81 Khalilur Rahman nhấn mạnh lòng tin không tự nhiên hình thành mà phải được gây dựng thông qua việc thẳng thắn nhìn nhận những hạn chế, xem xét cải cách toàn diện LHQ và mở rộng sự tham gia của các bên liên quan. Theo ông, các quốc gia thành viên cần vừa nhìn nhận những gì hệ thống hiện nay đang vận hành hiệu quả, vừa sẵn sàng xử lý những điểm không còn phù hợp, để LHQ không chỉ thích ứng mà còn có khả năng góp phần định hình những thay đổi của thế giới.

Những thách thức đối với hợp tác quốc tế thể hiện khá rõ trong vấn đề trí tuệ nhân tạo. Tổng Thư ký LHQ kêu gọi Mỹ và Trung Quốc thiết lập cơ chế đối thoại về AI nhằm tăng cường minh bạch, xây dựng lòng tin và thúc đẩy hợp tác. Tuy nhiên, cách tiếp cận giữa các nước vẫn khác biệt đáng kể.

Biến đổi khí hậu cũng được đặt ra như một phép thử khác đối với khả năng hành động chung. Tổng Thư ký LHQ kêu gọi các tập đoàn dầu khí và ngành công nghiệp nhiên liệu hóa thạch đóng góp nhiều hơn cho nỗ lực ứng phó biến đổi khí hậu, trong khi các nước đang phát triển cần thêm nguồn lực để thích ứng trước những tác động ngày càng rõ rệt.

Từ cải tổ LHQ đến AI và biến đổi khí hậu, những nội dung được đưa ra ngay trong ngày khai mạc cho thấy thách thức không chỉ nằm ở việc tìm kiếm giải pháp, mà còn ở khả năng đạt được đồng thuận và tổ chức hành động chung.

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Mỹ Donald Trump nói chuyện trên hành lang Nhà Trắng 24/9/2026 - Ảnh: AP

Mỹ-Trung: Duy trì đối thoại để quản lý cạnh tranh

Quan hệ Mỹ-Trung trong tuần qua phát đi một số tín hiệu tích cực khi hai bên tiếp tục duy trì đối thoại và kéo dài thêm hai tháng thỏa thuận "đình chiến" thương mại, qua đó tránh nguy cơ xuất hiện một vòng leo thang thuế quan mới trong ngắn hạn.

Theo Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent, Washington và Bắc Kinh thống nhất kéo dài "Thỏa thuận Busan" từ ngày 10/11/2026 đến ngày 10/1/2027. Việc gia hạn giúp duy trì khoảng thời gian ổn định giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới và tạo thêm thời gian để thảo luận về một thỏa thuận kinh tế rộng hơn.

Trong các vòng tham vấn mới nhất, hai bên tiếp tục bàn về khả năng xây dựng danh mục hàng hóa được hưởng mức thuế thấp hơn, mở rộng mua bán nông sản, năng lượng, thiết bị y tế và hợp tác trong lĩnh vực dịch vụ tài chính. Tuy nhiên, một số vấn đề vẫn chưa được giải quyết, trong đó phía Mỹ cho rằng việc Trung Quốc thực hiện một số cam kết trước đây chưa hoàn toàn đáp ứng kỳ vọng của Washington.

Tại cuộc gặp thượng đỉnh ở Nhà Trắng ngày 24/9, Tổng thống Donald Trump cho biết vòng tham vấn kinh tế và thương mại mới nhất đã đạt thêm kết quả và kêu gọi tiếp tục đối thoại. Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình cũng coi những kết quả này là tín hiệu tích cực, đồng thời nhấn mạnh hai bên cần mở rộng các lĩnh vực hợp tác và thu hẹp những vấn đề còn bất đồng để duy trì quan hệ kinh tế, thương mại ổn định.

Đáng chú ý, trao đổi giữa hai nước không chỉ giới hạn ở thương mại. Mỹ và Trung Quốc còn thảo luận đề xuất thiết lập cơ chế trao đổi cảnh báo về các sự cố liên quan đến AI và tấn công mạng có khả năng ảnh hưởng tới an ninh quốc gia. Hai nhà lãnh đạo cũng nhấn mạnh sự cần thiết phải tiếp tục trao đổi về lợi ích, rủi ro và việc ngăn chặn sử dụng AI sai mục đích.

Những kết quả đạt được chưa giải quyết toàn bộ bất đồng giữa Mỹ và Trung Quốc. Tuy nhiên, việc tiếp tục duy trì "khoảng lặng" thuế quan và mở rộng các kênh trao đổi giúp giữ không gian cho đàm phán, đồng thời giảm bớt một nguồn bất định đối với thương mại toàn cầu.

An Bình

(theo baochinhphu.vn)

Nguồn: https://baochinhphu.vn/the-gioi-tuan-qua-niem-tin-va-hop-tac-truoc-bien-dong-102260927085106002.htm